English
Tüm dünya genelinde etkisini halen sürdürmekte olan Koronavirüs (COVID19) salgınının özellikle uluslararası ticarette yarattığı olumsuz etkiler devam ederken, salgının ikili ticari ilişkiler üzerinde yarattığı etkilerin ispatı hususu da giderek önem kazanmaktadır. Bu nedenle; uygulamada mücbir sebep sertifikalarına sıklıkla başvurulduğu görülmektedir.
Mücbir Sebep Sertifikalarının Dünyadaki Uygulaması Nasıldır?
COVID19 salgınından en çok etkilenen ülkelerden biri olan Çin Halk Cumhuriyeti, mücbir sebep sertifikalarını en yaygın şekilde kullanan ülkelerin başında gelmektedir. Çin Uluslararası Ticareti Teşvik Konseyi tarafından (China Council for the Promotion of International Trade-CCPIT) dış ticaretle uğraşan şirketlerin ticari ilişki içinde bulundukları firmalarla yaşadıkları anlaşmazlıklara dayanak teşkil etmesi amacıyla “mücbir sebep sertifikaları” düzenlemektedir. Bu sertifikalar, hukuken herhangi bir bağlayıcılığı bulunmayan ve resmi evrak niteliği taşımayan belgeler olmasına rağmen, yaşanan mücbir sebep durumunu tevsik eder nitelikte olduğundan, tarafların sözleşme koşullarını yeniden gözden geçirmesi için bir olanak sağlamaktadır.
Çin Uluslararası Ticareti Teşvik Konseyi tarafından yapılan 27/03/2020 tarihli duyuruda, 11 Mart 2020 tarihine kadar toplamda 5637 adet mücbir sebep sertifikası düzenlendiği ve bu sertifikaların kapsadığı sözleşmelerin toplam değerinin de 503.5 milyar Yuan olduğu belirtilmiştir.
Benzeri şekilde Rusya Federasyonu da mücbir sebep sertifikaları düzenlemektedir. Her ne kadar, söz konusu uygulama Rusya’da 1993 yılından beri mevcut olsa da son dönemde yaşanan pandemi süreci nedeniyle etkinliği artmıştır. Yine benzeri şekilde Rusya Sanayi ve Ticaret Odası tarafından düzenlenen mücbir sebep sertifikaları sadece mevcut mücbir sebep durumunun ispatı amacıyla düzenlenmekte olup, resmi evrak niteliği taşımamakta ve mahkemeler nezdinde de herhangi bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır.
İtalya hükümeti ise 25 Mart 2020 tarihinde çıkardığı bir genelge ile talep eden firmalara İtalya’daki COVID19 salgınının gerektirdiği sağlık tedbirleri kapsamında mücbir sebep durumunu tevsik eden mücbir sebep sertifikaları düzenlenebileceğini kabul etti. Söz konusu sertifikalar, talep eden firmaların beyanına istinaden düzenlenmekte olduğundan, hukuki niteliği ve bağlayıcılığı açısından diğer ülkelerin düzenledikleri sertifikalardan bir farkı bulunmamaktadır.
Görüleceği üzere; Çin, Rusya ve İtalya başta olmak üzere, COVID19 salgınından etkilenen birçok ülke ile uluslararası ticari faaliyette bulunan ve salgın nedeniyle sözleşme kapsamındaki taahhütlerini yerine getiremeyen firmalar, o ülkelerdeki ilgili kurumlara başvurarak mücbir sebep sertifikası düzenlenmesini talep edebilmektedirler.
Mücbir Sebep Sertifikalarının Türkiye’deki Uygulaması Nasıldır?
Türkiye’de, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 26. Maddesi kapsamında yer alan “mücbir sebep belgesi”nin çeşitli sanayi ve ticaret odalarınca düzenlendiği görülmektedir. Diğer ülkelerde sağlanan mücbir sebep sertifikalarına nazaran daha kısıtlı bir amacı olan bu belgeler, belirli bir süre için ithal edilen, ancak süresi içinde ihraç edilemeyen malların yurtta kalış sürelerinin uzatılması için düzenlenen belgelerdir.
Bahse konu mücbir sebep belgeleri, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 26. Maddesi kapsamında yer almakta olup Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 27. maddesine göre ilgili Sanayi ve Ticaret Odaları tarafından talep üzerine düzenlenir.
Mücbir Sebep Belgesi; Borsa Muamelat Yönetmeliği’nin 29. Maddesinde “Sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, tamamen dış etkenlerin eseri olan, aşılması, kaçınılması imkânsız bulunan, önceden tahmin edilemeyen ve genel bir davranış normunu veya borcun ifasını mutlak olarak imkânsız hale getiren nedenlerden dolayı ilgilinin talebi üzerine yapılacak veya eksperlere yaptırılacak inceleme sonucuna göre mücbir sebep belgesi verilir” şeklinde tanımlanmıştır.
İlgili Sanayi ve Ticaret Odası’ndan mücbir sebep belgesi talep edebilmek için gerekli evraklar Talep Dilekçesi, Gümrük Giriş Beyannamesi, Geçici İthal Rejimi İzin Formu ve Fatura olarak belirlenmiş olmakla birlikte, odalara göre farklılık gösterebilecektir.
ERKUT HUKUK BÜROSU
Makalenin İngilizce versiyonu için tıklayınız.
